و علت اختلاف هم اين بوده است كه مستأجر مزبور در حوزهء كار خود سنگهاى بسيار مرغوبى كه مشمول معامله نبوده پيدا كرده است بنابراين آقاى موجر با اقدام ناگهانى متداول به مصادرهء معدن مبادرت ورزيد . در سال 1890 عايدات تقريبى سنگ‌ها كمتر از 80000 تومان ( 22850 ليره ) نبوده است . خريدارى سنگ‌ها - اين اشتباه بخصوصى است كه مسافر تصور مىكند كه در مشهد يا نيشابور و يا حتى در دهانهء معدن مىتواند سنگ‌هاى گرانبها با قيمت عادلانه خريدارى كند هفتاد سال پيش فريزر دنبال اين كار رفت ، ولى چون همه سعى تام داشتند كه به او گران بفروشند از آن اقدام دست كشيد . مسافران بعدى هم كار او را تكرار كردند اما تماما بىحاصل بودن اقدام را اعلام نمودند . تمام سنگ‌هاى مرغوب بوسيلهء نمايندگانى خريدارى و به اروپا صادر مىشود يا به توانگران تهرانى مىفروشند . من خودم در مشهد و تهران حتى يك قطعه سنگ ممتاز نديده‌ام با آنكه پيوسته در صدد تحقيق برآمدم . با نقل گفتار تاورنيه در دو قرن پيش نتيجهء تجربهء خودم را نيز باز مىنمايم : « سابقا جواهرفروشان مشهد سنگ قيمتى كه از معدن ايران بوده براى فروش حاضر داشتند ، ولى در پانزده سال اخير چيزى يافت نمىشود . آخرين بارى كه من در آنجا بودم فقط با سه نفرشان كه با انصاف‌تر بودند برخورد كردم و اما راجع به معادن جديد بايد بگويم كه ارزش چندان ندارند ، زيراكه رنگ آنها ثابت نيست و پس از چندى قدرى سبز مىشود . » ( سفرنامهء او كتاب 4 ) نيرنگ - خريدار فيروزه در زمينهء صنايع دستى بلند آوازهء مشرق زمين بايد در واقع قبلا نيك هشيار باشد . فنى هست كه بوسيلهء آن مىتوانند رنگ لاجوردى سير را كه مختص فيروزهء اصل است تا لحظهء فروش محفوظ دارند به اين ترتيب كه فيروزه‌ها را در ظروف گلى نمناك نگاه مىدارند تا روزى كه به خريدار مىدهند ازاين‌رو خريدار با اشتياق بسيار سنگ ابتياعى را خواهد برد و به زودى درخواهد يافت كه رنگ آن هرروز روشن‌تر و سرانجام به آبى كم‌رنگ مبدل مىشود .